Tomba Ipogeica / Tumba Ipogèica

Realizzata sopra il lato nord-orientale della cima di San Giorgio, alla periferia sud-orientale dell’abitato, la “Domus de Janas” risulta in posizione primitiva all’interno di un insediamento esistito dal Neolitico ai giorni nostri.

Descrizione

Nel 1987, nel corso dei lavori per la realizzazione della palestra comunale di Decimoputzu si evidenziò un danno parziale di una tomba a grotta artificiale. Realizzata sopra il lato nord-orientale della cima di San Giorgio, alla periferia sud-orientale dell’abitato, la “Domus de Janas” risulta in posizione primitiva all’interno di un insediamento esistito dal Neolitico ai giorni nostri. La peculiarità dei materiali rinvenuti hanno spinto la gente del centro campidanese a battezzare questo ipogeo con la denominazione di “Tomba dei Guerrieri”.

All’inizio delle operazioni di scavo, l’ipogeo di San Giorgio si presentava senza la cima della copertura in quanto era già stata rimossa dalla pala meccanica in maniera accidentale nel momento del rinvenimento. Ricavato da un banco di arenaria grigia e morbida, l’ipogeo si presenta come una Domus de Janas formata da un corridoio e due ambienti.

Lo schema della planimetria della tomba di San Giorgio è suddiviso in tre parti con un corridoio basso e corto e rientra nella grande famiglia dei tipi iconografici degli ipogei dei sepolcri sardi neolitici e proto calcolitici. Non ci sono paragoni con altre Domus de Janas del resto della Sardegna. I muri sono semplici, senza intonaco e di qualsiasi dipinto o rilievo, la novità è data dalla presenza di un pilastrino di pietre legate da calce ed argilla. La consistenza e il colore di tutti i manufatti in metallo rinvenuti nell’Ipogeo di San Giorgio inducono a ritenere che fossero in rame più che in bronzo.

All’interno dell’ipogeo sono stati rinvenuti 198 teschi da attribuire ad altrettanti individui di varie età e sesso, si può anche supporre che nella parte rimossa durante i lavori della realizzazione della palestra vi fossero almeno altri 50 teschi portando il totale almeno a 250. Per quanto riguarda la posizione in cui erano deposti i defunti, in 22 casi documentati è stato rilevato solamente il rito di sepoltura con gli arti inferiori e superiori piegati ad angolo, quattordici individui erano stesi sul lato destro e quattro su quello sinistro. Questa posizione dei defunti è di norma molto diffusa in Sardegna, solo a partire dal bronzo recente i defunti sono posizionati coricati con la pancia all’insù. Questo cambiamento deriva da una modifica dal punto di vista ideologico e forse politico. Realizzato più o meno alla fine del IV millennio a.C., l’ipogeo di San Giorgio a Decimoputzu era stato utilizzato a più tornate nell’arco di 1.400 anni, questo doveva costituire già dall’origine un luogo d’importanza straordinaria nell’ambito della comunità, a causa dell’area scelta per la sua realizzazione. Terminata la funzione funeraria, nel corso dei secoli la valenza sacrale era rimasta dalla tomba all’intera collina di San Giorgio. I resti monumentali di edifici pubblici di età Romana e le chiese di San Giorgio e San Pietro sottolineano il ruolo religioso di rilievo che questo colle aveva avuto per l’abitato di Decimoputzu nella storia.

In su cursu de su 1987 is traballus pro su fràigu de sa palestra comunali de Dèximeputzu iant portau a s'identificatzioni e a su dannu partziali de una tumba a grutixedda artifitziali. Assetiada apitzus de sa costera nord-orientali de sa punta de Santu Iroxi, a sa periferia sud-orientali de s'abitau, sa domus de janas resurtat in positzioni primàrgia a s'internu de un'insediamentu persìstiu de su Neolìticu a is diris nostras. Sa peculiaridadi de is materialis aciapaus at spintu sa genti de su centru campidanesu a batiai custu ipogeu cun sa denominatzioni de "Sa tumba de is gherreris".

A su cumentzu de is operatzionis de scavu, s'ipogeu de Santu Iroxi si presentàt chentza de sa tzima e de sa cobertura in cantu fiat giai stètia remòvia de sa pàbia mecànica in manera atzidentali me in su momentu de su rinvenimentu. Ricavau de unu bancu de arenària murra moddi, s'ipogeu si presentat comenti a una domu de janas clàssica formada de unu passadissu e duus ambientis.

Su schema de sa planimetria de sa tumba de Santu Iroxi est partziu in tres partis cun unu passadissu bàsciu e curtzu, intrat in sa grandu famìlia de is tipus icnogràficus de is ipogeus de is sepulcrus sardus neolìticus e protucalcolìticus. Non si tenint però averiguatzionis cun àteras domus de Janas de su restu de sa Sardigna. Is murus funt simpris, chentza de arrabussu e de cali si siat ornamentu pintau o in rilievu, sa novidadi est donada de sa presèntzia de unu pilastrinu de pedras acapiadas cun boiaca de argidda. Sa cunsistèntzia e su colori de totu is manufatus in metallu aciapaus in s'ipogeu de Santu Iroxi induint a retenni chi fessint in rami prus chi in brunzu.

A s'internu de s'ipogeu funt stètius aciapaus 198 cabitzas intreas de atribuiri a ateretantus indivìduus de vàrias edadis e sessu, si podit in prus suponni chi in sa parti remòvia duranti is traballus pro sa realizatzioni de sa palestra ddoi fessint a su mancu àteras 50 carenas portendu su totali a su mancu a 250. Pro cantu pertocat sa positzioni de crocadura de is defuntus, me in 22 casus documentaus est stètiu rilevau sceti su ritu de s'interru in positzioni acuguciada, siat is artus inferioris chi cuddus superioris funt aprigaus a àngulu, catòdixi indivìduus fiant acuguciaus in su ladu deretu e cuatru in su ladu mancu. Sa positzioni acuguciada de is defuntus est una norma difùndia meda in Sardigna, sceti partendu de su brunzu rexenti in is tumbas de is gigantis is defuntus funt depostus a brenti apitzus, stèrrius, custu cambiamentu est po mori de una muda po su chi pertocat su pranu ideològicu e fortzis polìticu.

Realizau prus o mancu in s’acabu de su de IV millènnius i.C., s'ipogeu de Santu Iroxi de Deximeputzu fiat stètiu impreau a prus torradas in un'arcu de 1400 annus, issu depiat costituiri giai de s'orìgini un’importu straordinàriu me in s'àmbitu de sa comunidadi, po mori de s'àrea scioberada pro sa realizatzioni sua. Acabada sa funtzioni funerària, in su cursu de is sèculus sa balèntzia sacrali fiat persìstia de sa tumba a su monti intreu de Santu Iroxi. Is arrastus monumentalis de edifìtzius pùblicus de edadi Romana e is crèsias de Santu Iroxi e de Santu Pedru sutalìniant su primàrgiu ruolu religiosu chi custa punta iat tentu pro s'abitau de Deximeputzu in edadi stòrica.

Modalità di accesso

Accesso libero

Indirizzo

Decimoputzu

Contatti

Sede Comunale

Telefono: 0703513894

Telefono: 070351383

Ultimo aggiornamento: 27/03/2025, 09:52

Quanto sono chiare le informazioni su questa pagina?

Grazie, il tuo parere ci aiuterĂ  a migliorare il servizio!

Quali sono stati gli aspetti che hai preferito? 1/2
Dove hai incontrato le maggiori difficoltĂ ?1/2
Vuoi aggiungere altri dettagli? 2/2
Inserire massimo 200 caratteri