Descrizione
La chiesa di San Giorgio Megalomartire è stata edificata sulla collina di San Giorgio, all’uscita del paese nella parte sud orientale dell’abitato, e si trova alle spalle della chiesa parrocchiale della Madonna delle Grazie, che si può incontrare costeggiando il lato sinistro della chiesa. La prima notizia su questa chiesa risale alla fine dell’undicesimo secolo da un documento che attesta il lascito, da parte del Giudice di Cagliari, ai Monaci Vittorini di Marsiglia che l’hanno edificata in forma romanica. L’edificio preesistente aveva un fondo a croce latina ed era costituito da una navata unica con abside rivolto ad est, ed al suo interno, in un ambiente al sud dell’aula, era collocata una vasca battesimale di forma quadrata rivestita d’intonaco.
Il pavimento della vasca è stato realizzato con dei pezzetti di mosaico databili al terzo secolo, che si ritiene fossero stati recuperati da un edificio pubblico localizzato nelle vicinanze della stessa chiesa, dato che, nel secolo scorso, non molto lontano dalla chiesa, è stata rinvenuta un’iscrizione romana scolpita in una grande pietra calcarea, che ha fatto pensare alla presenza di un edificio romano di tipo pubblico, forse una curia o un tribunale. Oggi, dell’impianto iniziale rimane solo la facciata in pietra calcarea sormontata da un campanile a vela. Dal quindicesimo e dal sedicesimo secolo arrivano gli altri adeguamenti in stile tardogotico. All’interno è conservato un fonte battesimale del sedicesimo o diciasettesimo secolo assieme ad una pala d’altare popolare del cinquecento, a doppio tritico, che ricalca modelli di stile gotico internazionale. La chiesa romanica ha avuto grosse modifiche nel tempo, e oggi ha un fondo a tre navate.
L’edificio è stato riaperto al culto dopo i restauri realizzati tra il 1989 ed il 1995. La chiesa conserva al suo interno, oltre la statua di San Giorgio Megalomartire, anche quello di Santa Sofia; una chiesa dedicata a lei era situata tra i comuni di Decimoputzu e Villasor. Questa chiesa è stata distrutta nel 1782 e di essa non rimangono che alcuni pezzi che sono stati rinvenuti nel 1844. La festa di San Giorgio si celebra la terza domenica del mese di maggio. Le feste iniziano il sabato precedente, quando la sera i membri del comitato allestiscono un carro e con questo fanno il giro dei forni del pane del paese, dove acquistano pane in quantità . Terminato il giro, il pane è portato nella chiesa parrocchiale per la benedizione che avviene durante la messa.
La domenica mattina la processione passa per le vie del paese. Son portate in processione le statue di San Giorgio e Santa Sofia, di seguito si celebra la messa all’ingresso della piccola chiesa, se la giornata è buona, viene celebrata all’aperto, altrimenti al chiuso. San Giorgio è uno dei martiri più venerati della chiesa cristiana, tanto da avere il titolo di Megalomartire, cioè grande Martire.
La storia di questo Martire è mischiata con la leggenda, infatti sono poche le testimonianze certe ed attendibili. Per ricostruire gli avvenimenti umani di San Giorgio ci si riferisce alla Passio Sancti Georgii, che però è un’opera apocrifa. Secondo questa fonte, Giorgio nasce in Capadocia tra il 275 ed il 285 da mamma capadoce e padre persiano, che lo educarono alla religione cristiana. Divenuto adulto, si arruola nell’esercito dell’imperatore romano Diocleziano.
Giorgio dona tutti i suoi beni ai poveri e dichiara apertamente la sua adesione alla religione cristiana, inizia così, per lui, un lungo periodo di torture e tormenti, che terminano con la sua decapitazione, durante la persecuzione dei Cristiani sotto Diocleziano, a Nicomèdia il 23 di aprile del 303. Per ciò che riguarda San Giorgio, è nata una leggenda che racconta, che lui, trovandosi in Libia, viene a conoscenza dell’esistenza di un terribile drago presente sotto le acque di un lago, in grado di uccidere col suo fiato chiunque si avvicinasse. Per questo motivo gli abitanti confinanti gli offrivano in sacrificio due pecore al giorno, ma, quando le pecore incominciarono a mancare si pensò di offrire una pecora ed un ragazzo o una ragazza scelti a sorte. Un giorno era stata tirata a sorte la figlia del Re, che per salvarle la vita decise di offrire tutto il suo patrimonio, ma la popolazione si ribellò. In quel momento passava di lì il giovane soldato Giorgio, che, sentita la storia, suggerì alla ragazza di legare la cintura di lui attorno alla testa del drago. La principessa legò il drago che divenne bravissimo. La popolazione rimase spaventata, ma Giorgio disse loro che se avessero acettato di convertirsi alla religione cristiana lui avrebbe avuto da Dio la forza per uccidere il drago. Tutti si convertirono e Giorgio uccise il drago.
Assieme con San Giorgio, a Decimoputzu, è celebrata Santa Sofia attraverso una processione che porta per il paese le statue di entrambi i santi ed alla fine si celebra la messa che conclude i festeggiamenti. Santa Sofia, venerata come martire della chiesa assieme alle figlie Pistis, Elpis ed Agape, nomi greci che tradotti significano Sapienza (Sofia), e delle figlie Fede, Speranza e Carità . Sofia veniva da nobile ed antica famiglia, a seguito della morte di suo marito Filandro, da lei convertito al cristianesimo, soccorre con i suoi beni i poveri e fa opera di conversione a Roma, dove viveva con le figlie di dodici, dieci e nove anni. Denunciata dall'Imperatore Adriano perchè con le sue preghiere aveva indotto delle donne sposate a vivere in modo casto, confessa la sua fede cristiana e si rifiutò di adorare idoli. Lui le fece imprimere sulla testa il segno di infamità e la fa fustigare. Sperando di convincerla a rinnegare Cristo, Adriano fece torturare e decapitare una di seguito all’altra le figlie sotto gli occhi della mamma, la quale ne raccolse i corpi straziati e diede ad essi degna sepoltura su una collina fuori dalla città . Tre giorni dopo, straziata dal dolore, la donna si accascia sopra la tomba delle figlie e muore nel 122 dopo Cristo, durante il pontificato di Papa Santo Sisto I. Ricordata con molti nomi tra i santi martiri, è festeggiata in numerose località sarde, e portata in processione ornata con palme e gigli. Nel retro della chiesa di San Giorgio sono stati rinvenuti i resti di una tomba ipogeica con volta a botte. Nel 1989, durante i lavori di restauro della chiesa di San Giorgio, è stata trovata e scavata una tomba ipogeica con volta a botte. Nonostante non siano stati rinvenuti all’interno elementi che ne permettano una datazione certa, viene in generale oramai acolta la datazione di epoca Bizantina, come suggerito da Benito Serra, mentre in un periodo precedente Alberto Boscolo l’aveva datata a epoca Vandalica. Si tratta di una tomba ipogeica a camera, che presenta una planimetria rettangolare con volta a botte, realizzata con pietre lavorate, con ingresso realizzato su uno dei lati corti, preceduto da una piccola scalinata scavata nella terra. All’esterno dell’entrata, verso sud-est, presenta un’apertura a forma rettangolare larga sessanta centimetri che porta agli scalini dell’entrata all’interno della tomba. La tomba, in origine, era stata realizzata per ospitare un solo defunto in un bancone laterale, senza corredo. E’ stata costruita ai bordi di una chiesa che arriva più o meno dallo stesso periodo. Potrebbe anche darsi che vi fossero sepolti coloro i quali abbiano fatto realizzare il luogo di cuto lì accanto.
Sa crèsia de Santu Iroxi Megalomà rtiri si ndi pesat apitzus de su montixe-ddu de Santu Iroxi, est a nai de San Giòrgio, a s’essida de sa bidda in sa parti sud orientali de s'abitau, e s'agatat a palas de sa crèsia parrochiali de sa Madonna de is Grà tzias, chi si podit agatai costegiendu su ladu mancu de sa crèsia. Sa prima noa de custa crèsia arribat de s’acabu de su de ùndixi sèculus, e si tratat de unu documentu chi nd'atestat sa lassa, de parti de su giùixi de Casteddu, a is mòngius Vittorinus de Marsìllia, chi dd’iant costruida in forma romà nica. S'edifìtziu esìstiu innantis teniat fundu a gruxi latina, fiat costituiu de un'ùnica navada cun à bsidi situau a est, e a s’internu suu, in un'ambienti a sud de s'à ula, fiat collocada una bartza batesimali de forma cuadrada rivestida de arrabussu. Su pamentu de sa bartza impreat torra arroghe-ddus de unu mosà icu datà bili a su de tres sèculus, chi si retenit fessint stètius recuperaus de un'edifìtziu pùblicu localizau me in is bixinà ntzias de sa matessi crèsia, sendi chi in su sèculu passau, no a largu de sa crèsia, est stètia agatada un'iscritzioni romana sculpida in una grandu pedra calcà rea, chi at fatu pentzai sa presèntzia de un'edifìtziu romanu de tipu pùblicu, fortzis una cùria o unu tribunali. Oi de sa fasi de s'impiantu initziali abarrat sceti sa fatzada in pedra calcà rea, ca tenit apitzus unu campanili a vela. De su de cuìndixi e de su de sèixi sèculus arribant is à terus adeguamentus in stili tradu gòticu. A s'internu s’allogat parti de una fonti batesimali de su de ses o de seti sèculus, imparis a una pà lia de altari de calidadi populari de su cincuxentus, a dòpiu trìticu, chi ricalcat modellus de su stili gòticu internatzionali. Sa crèsia romà nica at tentu mudas mannas in su tempus, e tenit oi unu fundu a tres navadas. S'edifìtziu est stètiu abertu torra a su cultu a pustis de is restà urus realizaus intre su 1989 e su 1995. Sa crèsia allogat a s’internu, in prus de su bultu de Santu Iroxi Megalomà rtiri, fintzas su de Santa Suina; una crèsia dedicada a issa fiat situada intre is comunus de Dèximeputzu e Biddesorris. Custa crèsia est stètia distruida in su 1782 e sconciada, e de issa abarrant sceti unus cantus arrogus, chi funt stètius agataus in su 1844. Sa Festa de Santu Iroxi si tzèlebrat su de tres domìnigus de su mesi de maju. Is festas cumentzant su sà badu innantis, candu in su merì is membrus de su Comitau cuncordant unu carru e faint su giru de is forrus de pani de sa bidda, innui acuistant pani in cantidadi. Acabau su giru, su pani est bitiu in sa crèsia parrochiali po sa beneditzioni duranti sa missa. Su domìnigu a mengianu sa professoni passat in is bias de sa bidda. Funt portaus in professoni is bultus de Santu Iroxi e de Santa Suina, duncas si cèlebrat sa missa in s'oru de sa crèsia pitica, si sa diri est bella sa missa est celebrada a s'abertu, sinunca a su serrau. Santu Iroxi est unu de is prus veneraus mà rtiris de sa crèsia cristiana, tantu de tenni su tìtulu de Megalomà rtiri, est a nai de grandu Mà rtiri. Sa stòria de custu Mà rtiri est amesturada cun sa legenda, difatis pagus funt is testimònias tzertas e atendìbilis. Pro costrùere torra is fatus umanus de Santu Iroxi si referit a sa Pà ssio sancti Georgii, chi perou est un'òpera apòcrifa. Segundu custa fonti, Iroxi nascit in Capadòtzia intre su 275 e su 285 de mama capadoce e babbu persianu, chi dd’ant educau in sa religioni cristiana. Devènniu adultu, s'arruolat in s'esèrtzitu de s'Imperadori romanu Diocletzianu. Iroxi donat totus is benis suus a is pòberus e declarat in manera aberta s'adesioni pròpia a sa religioni cristiana, tenit aici cumentzu po issu unu perìodu longu de torturas e trumentus, chi acabant cun sa sconcadura sua, duranti sa persecutzioni de is Cristianus asuta de Diocletzianu, a Nicomèdia su 23 de abrili 303. Po su chi pertocat Santu Iroxi est nà scia una paristòria, chi contat ca issu, agatendu-sì in Lìbia, benit a connoscimentu de s'esistèntzia de unu terrorosu dragu presenti asuta de is à cuas de unu lagu, in gradu de bociri cun su suidu cali si siat si acostessit. Po custu is abitantis lacanantis d'oferiant in sacrifìtziu duas brebeis a sa diri, e, candu is brebeis cumintzant a amancai, si fiat pentzau de oferri una brebei e unu piciocu o una picioca tiraus a sorti. Una diri est tirada a sorti sa filla de su rei, chi po sarvai sa vida sua detzidit de oferri totu su patrimòniu suu, ma sa populatzioni si rebellat. In cuddu momentu passat su giòvanu sordau Iroxi, chi, intèndia sa stòria, sugerit a sa picioca de acapiai sa cintura de issu a ingìriu a sa conca de su dragu. Sa printzipessa acà piat su dragu, chi devenit bonu meda. Sa populatzioni abarrat spramada, ma Iroxi ddis narat chi, si essint atzetau de si cunverti a sa religioni cristiana, issu iat a essi tentu de Deus sa fortza po bociri su dragu. Totus si cunvertint e Iroxi bocit su dragu. Paris cun Santu Iroxi, a Dèximeputzu est tzelebrada fintzas Santa Suina o Santa Suia, connota fintzas cumenti a Santa Assuina, deformatzioni dialetali de Santa Sofia. Su lunis si tzèlebrat sa festa de Santa Suina, e a su merì s'acumprit una professoni cun is bultus de ambus is Santus, a pustis de custa est tzelebrada sa missa chi concruit is festas. Santa Suina, mà rtiri venerada comenti a Santa de sa crèsia cristiana paris cun is fillas Pistis, Elpis, Àgape, nòminis gregus chi bortaus funt sa Sapièntzia su suu, e is de is fillas Fidi, Sperà ntzia, Caridadi. De nòbili e antiga famìlia, Suia, a pustis de sa morti de su pobiddu Filandro, de issa cunvèrtiu a su cristianèsimu, sucurrit cun is benis suus is pòberus e acumprit òpera de cunversionis a Roma, innui biviat cun is fillas de doxi, dexi e noi annus. Denuntziada a s'imperadori Adrianu, ca cun sa pregadoria sua iat indùidu unas cantas fèminas cojadas a bivi a manera casta, cunfessat sa fidi cristiana sua e si fiat refudada de adorai is ìdolus, issu dda fait imprimi me in su ciorbeddu su sinnu de infamidadi e dda fait fustigai. Sperendu de dda custringi a rinnegai Cristu, Adrianu fait torturai e sconcai una apustis de s'à tera is fillas suas asuta de is ogus de sa mama, chi ndi boddit is corpus stratziaus e donat dignu interru a issas in unu montixeddu, a foras de sa tzitadi. Tres diris a pustis, stratziada de su dolori, sa fèmina s'acà sciat apitzus de sa tumba de is fillas e morit in su 122 apustis de Cristu, duranti su pontificau de su paba Santu Sistu I. Arragordada cun nòminis meda intre is Santus mà rtiris, est afestada in localidadis sardas meda, e portada in professoni cuncordada cun pramas e lìllus. In su de palas de sa crèsia de Santu Iroxi funt stètius aciapaus is restus de una tumba ipogèica cun bòvida a carrada. In su 1989, duranti is traballus de arrà ngiu de sa crèsia de Santu Iroxi, fiat stètia agatada e fossada una Tumba ipogèica cun borta a carrada. Cun totu chi non siant stètius agataus a s'internu elementus chi ndi permitant una datatzioni tzerta, benit oramai in generali acollida sa datatzioni in època bizantina, comenti a sugeriu de Benito Serra, mentras in tempus pretzedenti Alberto Bòscolo dd'iat datada in època vandà lica. Si tratat de una tumba ipogèica a cà mera, chi presentat una planimetria retangulari cun bòvida a carrada, realizada cun perda traballada, cun unu porteddu realizau apitzus de unu de is ladus curtzus, pretzèdiu de una scalera pitica fossada in sa terra. A foras de s'intrada, conca a sud est, tenit un'abertura de forma retangulari de sa larghesa de sessanta centìmetrus, chi acabat in artu cun una cembrana monolìtica. A s’aposentu tumbali s'atzediat pro mèdiu de unu passadissu, est a nai unu dromos, largu prus o mancu setanta centìmetrus, chi portat a is scalinus de s'intrada a s'internu de sa tumba. Sa tumba, in orìgini, fiat cuncordada pro acasagiai sceti unu defuntu in unu banconi laterali, sena asciugà riu. Est stètia costruida in s'oru de una crèsia chi arribat prus o mancu de su matessi tempus. Podit essi possìbili chi ddoi fessint interraus cussus ch’iant fatu fraigai su logu de cultu ingunis acanta.